Blogs

Zevende blog: Bibliotheken en Web 2.0

In dit hoofdstuk vertel ik wat ik zoal heb gevonden over de manieren waarop bibliotheken gebruik maken van internet, in het bijzonder Web 2.0. Ik hoop dat ik begrippen als ‘Bibliotheek 2.0’ en ‘long tail’ goed gedefinieerd heb. Ook hoop ik dat ik, hoe beknopt ook, wel treffend heb uitgelegd wat bibliotheek.nl, literatuurplein, LibraryThing enzo inhouden.

Overigens ga ik morgen nog even in de UB het boek van Chris Anderson over de long tail bestuderen. Dit hoofdstuk gaat sowieso nog aangepast worden.

Oja, weet iemand waarom zoek&boek het bij mij niet deed?

Bibliotheken en Web 2.0

In 2007 werd er online discussie gevoerd over het gebruik van Web 2.0 door bibliotheken. Henk Ellerman gaf zijn mening weer op Livre.nl. Hij vond dat bibliotheken belangrijkere dingen te doen hadden dan zich met Web 2.0 bezighouden. “Het realiseren van nieuwe vormen van Internetcommunicatie en groepswerk (Web 2.0) is geen kerntaak van de bibliotheek en leidt alleen maar af.” Open Acces daarentegen, lag geheel in lijn met de doelstellingen van de bibliotheek.[1]

Op het weblog van Moqub (officiële naam van deze blogauteur stond nergens vermeld) was een reactie te lezen op deze stelling. Moqub vond juist: “Web 2.0 is Open Access. Het openbaar maken van content in welke vorm dan ook (denk aan weblogs, wiki’s, foto’s delen, podcasts, etc.) is onderdeel van Web 2.0. Met natuurlijk het logische gevolg dat anderen op deze content reageren. Het open zetten van de catalogus voor comments en tags is ook een vorm van Open Access, de bibliotheek zet iets open wat tot dan toe gesloten is geweest voor community en vraagt om reactie.” [2]

Ook op de Ning-website ‘Bibliotheek 2.0’ waren reacties te lezen. Enkele leken het toch met Ellerman eens te zijn: “Op het moment dat je sociaal zit te netwerken op internet ben je niet in de bieb en lees je geen boek.”

Anderen zagen wel degelijk de meerwaarde van Web 2.0 voor bibliotheken: “Ontwikkelingen zoals Worldcat zouden zonder Web 2.0 veel moeilijker zijn.” “Ik denk echt dat we verworden tot boekenmusea als we ons beperken tot verzamelen, beschrijven en ontsluiten.” “Als de maatschappij 2.0 gaat, gaan de bibliotheken dat ook.” “Boeken spreken niet, mensen wel. (...) Er wordt veel getipt via Web 2.0-toepassingen of gewoon mondeling. (...) Content moet niet alleen vindbaar zijn, maar ook actief gecommuniceerd worden.”[3]

Ikzelf wilde Web 2.0 inzetten voor de promotie van de content van bibliotheken, dus laat ik die laatste mening gaan onderschrijven. Maar wat doen bibliotheken dan zoal op het gebied van Web 2.0?

Bibliotheken hebben inmiddels de volgende zaken ondernomen om meer actief te worden op Internet: bibliotheek.nl is daar een voorbeeld van. Een portal met links naar allerlei aspecten van de bibliotheekwereld: websites als literatuurplein.nl, leesplein.nl, maar ook ‘werkenbijdebibliotheek.nl’. Momenteel is men bezig met plannen voor de ‘Nationale Bibliotheekcatalogus’: één zoekfunctie op internet waar meteen te zien is welke bibliotheek het gewenste boek te vinden is. Op internationaal niveau bestaat zoiets al, ‘Worldcat’ geheten.[4] Op bibliotheek.nl kan men ook naar een boek zoeken, vaak is er ook extra informatie, soms zelfs minirecensies bij te vinden. Deze informatie wordt verzorgd via de website ‘mom.biblion.nl’. Vanuit het zoekresultaat is er een link naar ‘zoek&boek’ –Alleen werkte deze functie vanaf mijn computer niet![5]

Als we ons dan weer beperken tot de mogelijkheden om sociale communities te vormen, al dan niet vergelijkbaar met het forum van Books of Fantasy. Volgens Frank Huysmans en Carlien Hillebrink was de bibliotheekbranche er eigenlijk al in een vroeg stadium bij toen de internetcommunities via Web 2.0 begonnen op te duiken. Via de brache zijn er websites opgericht als literatuurplein.nl (voor volwassenen) en leesplein.nl (voor kinderen) met als doel het lezen te bevorderen en lezers van dezelfde content met elkaar in contact brengen. Daaromheen kon informatie worden toegevoegd over literaire stromingen en auteurs. Op internationaal niveau is daar inmiddels concurrentie bijgekomen van LibraryThing en Shelfari.[6] Leesplein bevat geen forum à la Books of Fantasy, maar kinderen kunnen er via het onderdeel ‘Mijn Stempel’ wel recensies insturen en worden top 10-lijstjes gemaakt met favorieten.[7] Op literatuurplein.nl kunnen ook discussies gevoerd worden en leestips worden uitgewisseld, nadat men inlogt.[8]

LibraryThing is naar eigen zeggen ‘een website voor catalogiseren en een sociaal netwerk voor liefhebbers.’ De gebruiker kan er zelf een ‘catalogus’ van zijn eigen favoriete boeken maken. Iedereen catalogiseert samen. Men kan trefwoorden, waarderingen en besprekingen aan boeken toevoegen. Tevens kan men deelnemen in fora en deelnemen aan het programma voor vroege recensenten. Het is echt een plek van uitwisseling tussen boekenliefhebbers, waarbij iedereen van andermans kennis en activiteiten kan profiteren. “LibraryThing verbindt mensen op basis van de boeken die ze delen.”

LibraryThing is echter absoluut geen verkooppunt of uitleenpunt voor boeken. Wel is er een mogelijkheid om uit te zoeken in welke bibliotheek (ter wereld) de boeken van jouw voorkeur te vinden zijn.[9]

In 2009 werd Karolien Selhorst van de Bibliotheek Vlissingen geïnterviewd. Het artikel werd gepubliceerd op de site Frankwatching.com. De betreffende bibliotheek had een aantal Web 2.0-projecten opgestart. Zo worden er boekrecensies geplaatst op Dizzie.nl ter promotie van de collectie. Ook beheert de bibliotheek een interne wiki, waarop kennis kan worden uitgewisseld. Ook nog hanteren zij Question Manager: klantvragen worden via dit systeem direct aan een groep medewerkers beschikbaar gesteld. “Hierdoor komt de expertise van de bibliotheek veel prominenter in beeld dan tot nog toe het geval was.” Selhorst geeft ook een aantal ideeën weer om in de toekomst uit te voeren. Zo zou men op internet virtuele leesgroepen ondersteunen, als aanvulling op de fysieke leesgroepen.[10] Onduidelijk is of Selhorst op de hoogte was van het bestaan van literatuurplein.nl en LibraryThing.

Bibliotheek 2.0

Binnen de bibliotheekwetenschap inmiddels het begrip ‘Library 2.0’ (afgekort L2) uitgevonden, in het Nederlands ‘Bibliotheek 2.0’ geheten. Eigenlijk is het woord een soort verzamelterm voor gedachten over nieuwe manieren om bibliotheekdiensten aan te bieden aan gebruikers. Web 2.0 biedt ruimte voor uitwisseling met de gebruikers van de bibliotheek. Bibliotheken zullen niet alleen meer uit fysieke plekken bestaan, maar zich ook op internet profileren, op de plekken waar de gebruikers al zijn. De web 2.0 mogelijkheden die worden gebruikt, zijn bij voorkeur de mogelijkheden die de gebruikers al kennen.[11]

Het artikel ‘Library 2.0: Service for the next-generation library’ op de website van Library Journal definieert Bibliotheek 2.0 als volgt:

“The heart of Library 2.0 is user-centered change. It is a model for library service that encourages constant and purposeful change, inviting user participation in the creation of both the physical and the virtual services they want, supported by consistently evaluating services. It also attempts to reach new users and better serve current ones through improved customer-driven offerings. Each component by itself is a step toward better serving our users; however, it is through the combined implementation of all of these that we can reach Library 2.0.” [12]

The Long Tail

Christian Anderson zette in zijn boek een theorie uiteen over de ‘long tail’. Naast de grote bestsellers bestaat er ook een hoop content waarvan de vraag per stuk minder groot is, maar alles bij elkaar is er, aldus Anderson, naar die ‘non-bestsellers’ meer vraag dan naar de bestsellers. Deze enorme afzetmarkt voor non-bestsellers noemt hij de ‘long tail’.

Dankzij technische ontwikkelingen, zoals internet en digitalisering, zou het steeds makkelijker worden om nichemarkten te bedienen: kleine groeperingen met een specifieke interesse, die niet de grote massa aanspreekt, waarvoor het aanbod dus binnen die long tail ligt. Er komen steeds meer systemen waarbij de gebruiker zelf kan kiezen wat hij wil lezen of kijken (user-generated content): op internet zijn dat websites als bijvoorbeeld Flickr en YouTube. Op radio en tv zijn het satelliettv en themakanalen.

Frank Huysmans en Carlien Hillebrink schrijven in hun rapport De openbare bibliotheek 10 jaar van nu dat dankzij de interactiviteit van internet het voor aanbieders makkelijker is geworden om de interesses van de gebruikers te achterhalen.[13] Het is ook goedkoper geworden om nichemarkten te bereiken. Internetboekhandels zijn volgens de auteurs zo succesvol omdat zij niet met het probleem van beperkte plankruimte zitten: talloze boeken kunnen via een website als amazon.com en bol.com worden aangeboden. Door digitalisering komt de content los van de drager: niet het medium, maar de inhoud wordt verkocht of uitgeleend. Hierdoor kan digitaal publiceren erg goedkoop; titels kunnen desgewenst maar in een zeer beperkte oplage worden gedrukt en uitgegeven.[14]Volgens de SWOT-analyse ligt hierin ook een kans voor bibliotheken: net als internetboekhandels kunnen zij zich gaan richten op nichemarkten in hun aanbod.[15]

In het artikel ‘Library 2.0: Service for the next-generation library’ wordt uitgelegd hoe belangrijk het is dat nichemarkten meer aan bod komen bij bibliotheken: “No matter how hard we try, many of the services we offer are not being used by a majority of our population. It's never been easy to reach this group with physical services, because libraries are constrained by space and money and cannot carry every item that every user desires. Many public libraries now try to offer a hit-driven collection plan, putting forth popular materials that many of their existing customers request. This keeps some traditional customers satisfied, but non-users might be better served if librarians consider what's called the long tail.”

Bibliotheken zouden dat als volgt kunnen doen: “Going after the diverse long tail requires a combination of physical and virtual services, a move underway in many libraries, with efforts such as interlibrary loan (ILL) purchase-on-demand from online used-book retailers, home delivery of books to customers who otherwise never visit libraries, and by offering more electronic texts.”

Tim O’Reilly wordt aangehaald in het artikel. In zijn essay ‘What is Web 2.0 vertelt hij hoe Web 2.0 daar ook aan kunnen bijdragen. In een online-omgeving er ruimte is voor feedback, recensies en sociale netwerken van gebruikers. Amazon, Flickr, MySpace, Facebook en Wikipedia maken alle in hoge mate gebruik van de inbreng van gebruikers om de waarde van hun aabod te vergroten.[16]

Zo te zien doen bibliotheken dus al een hoop op het gebied van Web 2.0! Maar zijn ze ook succesvol? Leidt het discussiëren over boeken en het boeken taggen ook tot meer uitleningen bij bibliotheken? Nou ja, ik weet niet of jullie het antwoord hierop weten...



[1] Zie http://bibliotheek20.ning.com/forum/topic/show?id=694094%3ATopic%3A11250 , discussie gestart op 21 augustus 2007, door mij geraadpleegd op 24 mei 2010

[2] Zie http://www.moqub.com/2007/08/26/web-20-wel-of-geen-kerntaak-van-de-bibliotheek/, gepubliceerd op 26 augustus 2009, door mij geraadpleegd op 24 mei 2010

[4] Zie www.worldcat.com, door mij geraadpleegd op 25 mei 2010

[5] Zie www.bibliotheek.nl, door mij geraadpleegd op 26 mei 2010

[6] F. Huysmans en C. Hillebrink, De openbare bibliotheek tien jaar van nu (Sociaal Cultureel Planbureau, Den Haag, 2008) 86

[7] Zie www.leesplein.nl, door mij geraadpleegd op 26 mei 2010

[8] Zie www.literatuurplein.nl, door mij geraadpleegd op 26 mei 2010

[10] Zie http://www.frankwatching.com/archive/2009/06/05/bibliotheek-20-een-kijkje-achter-de-schermen/, gepubliceerd op 5 juni 2009, door mij geraadpleegd op 25 mei 2010

[11] Zie http://www.23dingen.nl/?p=268, gepubliceerd op 22 november 2009, door mij geraadpleegd op 25 mei 2010

[12] Zie http://www.libraryjournal.com/article/CA6365200.html, oorspronkelijk gepubliceerd in Library Journal op 9 januari 2006, door mij geraadpleegd op 24 mei 2010

[13] F. Huysmans en C. Hillebrink, De openbare bibliotheek tien jaar van nu 79

[14] F. Huysmans en C. Hillebrink, De openbare bibliotheek tien jaar van nu. Aldaar 81

[15] F. Huysmans en C. Hillebrink, De openbare bibliotheek tien jaar van nu. Aldaar 157-159

Email me when people comment –

You need to be a member of Platform Informatieprofessionals to add comments!

Join Platform Informatieprofessionals

Comments

  • Web 2.0 of Bibliotheek 2.0 staat nog steeds (helaas al een tijdje) in de kinderschoenen en breekt nog niet echt door , zeker niet als geïntegreerd onderdeel van je dagelijkse werkzaamheden. Er zijn wel individuele medewerkers die wat meer voorop lopen, maar organisatiebreed is daar nog nauwelijks sprake van. Voor mij is een graadmeter voor web 2.0 in hoeverre een biblioitheek structureel werkelijk contact zoekt met de klant, niet alleen via de eigen site, maar daar waar die klant zich op internet bevindt. En dat de bibliotheek de klant laat participeren bij allerlei activiteiten (catalogus, boek-(of dvd etc.) selecties, presentaties, discussies, informatiebemiddeling etc.) Nog een treedje hoger komt een bibliotheek indien ook het klant-klant contact wordt gefaciliteerd. Dan heb je het inderdaad over communities rondom schrijvers, genres (fantasy) of thema's.
    Onder de successen die geboekt worden wil ik de Twitterende bibliotheken (o.a. bieb010) niet onvermeld laten. Ook zijn er al duizenden klanten die taggen, sterren toekennen, lijstjes maken en recensies toevoegen in de catalogus (AquaBrowser). Het begin is er, maar er is nog een lange (hopelijk snel af te leggen) weg te gaan. Belangrijk is dat het management het stimuleert, liefst zelf enthousiast meedoet en de medewerkers bewust worden van het belang van die communicatie met de klant. Er is wel een enorm scala aan web 2.0 mogelijkheden, dus belangrijk is om het juiste instrument te kiezen bij een specifieke activiteit.
  • Bedankt Jeroen! Dit is echt een zinnige reactie, want het doet mijn voorlopige conclusie flink schudden.
    Het leek er inderdaad op dat met LibraryThing en de interactieve mogelijkheden van leesplein.nl en literatuurplein.nl er al aardig wat Web 2.0-mogelijkheden zijn voor boekenliefhebbers die hun content bij de bibliotheek halen. Ik ging al zo ver om te concluderen dat het idee om het concept van Books of Fantasy bij bibliotheken toe te passen, helemaal niet zo vernieuwend was. Al geeft ik toe dat het sites op nationaal en internationaal niveau zijn. De bibliothecaris van de lokale bibliotheek hoeft er nog niet veel mee te maken te hebben.

    Web 2.0 nam ik heel ruim. Ik heb inderdaad geen definitie in mijn werkstuk opgenomen -misschien moet ik dat wel doen- maar ik zag gewoon in alle websites met interactieve mogelijkheden voor de gebruiker het Web 2.0-principe terug.

    En bedankt voor die verwijzing naar Moqub!
  • Vreemd dat jij de conclusie trekt dat bibliotheken al een hoop doen op het gebied van web 2.0. Volgens mij doen bibliotheken nauwelijks iets met web 2.0. Sommige zijn er misschien een klein beetje mee aan het experimenteren maar het structureel vanuit de kerntaken en de visie van de bibliotheek inzetten gebeurd volgens mij helemaal niet.

    Het opzetten van websites en catalogi is nog niet het actief gebruik maken of inzetten van web 2.0 toepassingen. Ik zou zelfs durven stellen dat dit juist het tegen over gestelde is. Dit zijn namelijk enorm statische systemen die door een kleine groep mensen bij gehouden worden en een lage verversingsfrequentie hebben. Volgens mij zijn er ook maar heel weinig bibliothecarissen waarvan het werk in de afgelopen vijf jaar enorm is veranderd vanwege het gebruik van web 2.0 toepassingen. Volgens mij is het werk precies hetzelfde gebleven en wordt er af en toe een keer iets web 2.0 achtigs voor gebruikt, geen echt grote verandering volgens mij.

    Het de bibliotheek wel of niet het label web 2.0 te geven is overigens ook afhankelijk is van de definitie van web 2.0 die je hanteert. Ik ben wel benieuwd naar de definitie van web 2.0 zoals jij die voor dit artikel hebt gehanteerd.


    P.s.: Moqub is overigens de schermnaam van Liesbeth Mantel Product Researcher bij de TU Delft (http://www.linkedin.com/profile?viewProfile=&key=3659929).
This reply was deleted.

De ideale eBookwinkel?

Over de presentatie van ebooks op bibliotheek.nl/ebooks is al een heleboel gezegd. Samengevat komt het neer op: het is niet zo geweldig. Maar hoe doe je het dan wel goed? Scribd.com heeft de winkel recentelijk (?) aangepast. Aanbevelingen van redacteuren, voor ieder denkbaar genre wel een 'kast' en veel goed leesbare informatie bij de boeken. Bovendien in een modern, maar toch vriendelijk ogend jasje. Ik was geneigd vrijwel ogenblikkelijk een abonnement af te sluiten. Iets wat ik toch wel ga…

Read more…
1 Reply · Reply by Bart Linssen Aug 11

WWW augustus 2014

In de WWW van augustus 2014 aandacht voor het afscheid van Hans van Velzen van de OBA en wat daaromheen  gezegd en geschreven is, zoals de essaybundel Bibliotheek 7.7 Verder het nieuws dat het e-bookpluspakket er niet meer komt in 2014. Ook aandacht voor innovatie in drie soorten en de situatie in Deurne (waar Questum nog steeds in beeld kan komen) en Rotterdam. Gauw lezen maar weer!

Read more…
0 Replies

Het nieuwe normaal: verandering als constante

Er is een tijd geweest dat het voldoende was om de bedrijfsvoering goed op orde te hebben. In deze tijd konden jaarplannen uitgevoerd worden zonder noemenswaardige aanpassingen. In deze tijd waren jaarbudgetten accuraat. Nu accepteren veel organisaties een horizon van 3 maanden. Hoe blijf je als organisatie relevant voor je klanten en stakeholders? Hoe kun je als organisatie inspelen op hoogst onzekere interne én externe omstandigheden, voorbij het normale niveau van flexibiliteit? En dat alles…

Read more…
0 Replies

Visie 2009 over 2014 Kan je vijf jaar vooruit kijken?

Toevallig kwam ik dit artikel uit 2009 tegen...niets is zo moeilijk om vooruit te kijken, een dapper poging door de bibliotheek Haarlem (ze heten nu Bibliotheek Zuid-Kennemerland) om de toekomst te voorstellen .  Op een aantal punten is hun visie redelijk...werkelijkheid geworden zoals bij distributie, maar andere zaken is toch te veel gekeken vanuit 2009. Geen woord over Twitter,  iGoogle is verdwenen en positie van NU.nl onderschat. Leuke poging maar ooo zo moeilijk om vooruit te kijken Hoe…

Read more…
0 Replies

GO opleidingen

Nedap Librix