E-boek-verhuur versus -uitlening: het gaat erom spannen voor openbare bibliotheken

Vanmiddag viel mijn oog op dit bericht op de website van het Duitse vakblad buchreport (waar in tegenstelling tot de Nederlandse evenknie wel veel interessants vóór de paywall te vinden is). Amazon begint dus nog deze maand met verhuur van e-boeken in Duitsland, Engeland en Frankrijk. Amazon-baas Jeff Bezos verklaarde dat dit meer waarde creëert voor Kindle-bezitters en dat het programma in de VS (gestart november 2011) succesvol is: lezers lezen meer, terwijl auteurs nieuwe lezersgroepen bereiken en een nieuw verdienmodel ontdekken. Opmerkelijk is ook dat auteurs die de uitgeverij overslaan en bij Amazon digitaal publiceren succes blijken te boeken in zowel verkoop als verhuur. Andere Duitse uitgeverijen oriënteren zich ook op dit model, aldus het bericht.

Ook in Nederland wordt het verhuurmodel binnenkort aangeboden. Het Centraal Boekhuis, dat zich deze week omdoopte tot CB Logistics en ook in medische spullen en mode gaat doen, heeft het lang verwachte platform bijna klaar. Uitgevers kunnen een inkoopprijs vaststellen voor verhuur/uitlening en dan is het aan de boekhandel of de bibliotheek om die prijs te betalen en een prijs voor doorlevering aan hun klanten/gebruikers te vragen. Dat vertelde althans manager product management van CB Mathijs Suidman mij desgevraagd op Twitter (28 september, zie tweet 1 en tweet 2).

Verhuren en uitlenen. Het verschil zit 'm volgens de geldende Auteurswet (artikel 12) in het 'direct of indirect economisch of commercieel voordeel' ter beschikking stellen. Is dat voordeel er wel, dan is het verhuur. Is het voordeel er niet en is de aanbiedende instelling 'voor het publiek toegankelijk', dan mag het uitlening heten.

Het lastige is natuurlijk dat bibliotheken straks bij CB Logistics dezelfde inkoopprijs moeten betalen als boekhandelaren en welke andere commerciële partijen (denk aan Hema) dan ook. Stellen ze hun uitleentarief lager vast dan de handelaren hun verhuurtarief, dan ligt een gang naar de rechter door laatstgenoemden, vanwege marktverstoring en oneerlijke concurrentie met belastinggeld, in het verschiet. Een juridisch gevecht dat bibliotheken onder het geldende EU-recht waarschijnlijk niet zullen winnen, zoals Christiaan Alberdingk Thijm en ik bijna twee jaar geleden betoogden in het Financieele Dagblad.

Het gaat er dus om spannen voor openbare (en andere) bibliotheken de komende tijd, voor wat betreft het uitlenen van e-boeken. Als ik de VOB was, zou ik alvast geld opzij zetten voor de komende juridische procedures. En in Eblida-verband als een gek gaan lobbyen in Brussel. Of aankloppen bij de aanstaande nieuwe staatssecretaris voor cultuur om de leenrechten voor iedereen met een Nederlands IP-adres af te kopen, zoals in Noorwegen.

Ben ik weer eens te somber? Ik lees jullie reacties graag.

Weergaven: 4201

Hierop reageren

Berichten in deze discussie

Ik ben niet minder somber vrees ik als het gaat om de rol van de openbare bibliotheken voor het uitlenen van ebooks. Bij een succesvolle introductie van verhuren van ebooks is een nationale licentie, zoals je al aangaf in het voorbeeld van Noorwegen, mijns inziens de enige resterende optie. Een wettelijke uitzondering voor uitlenen voor openbare bibliotheken lijkt me zelfs al leek volledig onhaalbaar door de marktverstorende werking die daar van uit zou gaan.


De enige 'hoop' die ik nog heb is dat ik nog veel skeptischer ben over de succeskans van het verhuren van ebooks via het CB platform. Ik heb een tijd geleden met de online reader zitten spelen maar daar waar Amazon een uitgebreide -en gesloten- distributiesysteem heeft waardoor ze hun Kindles met grote efficientie hiervoor kunnen gebruiken, ontbreekt dit volledig in Nederland voor het CB platform.

Het huren van ebooks vereist een ereader met browser (en html5 ondersteuning) en een permanente internetverbinding. Leuk om op een laptop of desktop te lezen, eventueel nog op tablets, maar dan houdt het ook meteen op. De ereadingmarkt is zo enorm versplinterd dat ik het niet snel zie gebeuren dat een enkel nieuw platform het verschil gaat maken.

Het huren zelf van ebooks lijkt me ook nog wel een fenomeen waarvan ik durf te betwijfelen of we daar op zitten te wachten. Zelfs met een agressief laag prijsmodel is de toegevoegde waarde -zonder uniforme en laagdrempelige manier om ze te lezen- beperkt. Als de verkoop al last heeft van het feit dat iedereen en zijn moeder over dvd'tjes met duizenden ebooks beschikt, dan zal dat voor huur alleen maar erger zijn.

Als een partij als Amazon (of Kobo overigens) zich hier echter mee gaat bemoeien in Nederland, dan wordt het een heel ander verhaal. Waar ik de waarschijnlijkheid dat de OB-en ooit nog eens ebooks zou kunnen gaan uitlenen al bijzonder laag inschat, zal het dan naar het absolute nulpunt dalen.

Dat mag je best als somber beschouwen ja.

Bedankt voor het in kaart brengen van de recente ontwikkelingen Frank, zulke updates zijn altijd fijn. Ik ervaar de toon zelf niet eens meer als somber, maar als realistisch. Als bibliotheken hier een rol van betekenis in willen spelen en spierballen willen laten zien, dan zullen ze ook met groot geld paraat moeten staan want de Amazons van deze wereld hebben een financiële slagkracht en een strategie waar gesubsidieerde organisaties nog lang niet in de buurt komen. En de grote vraag is of ze dat wel moeten willen. Je maakt alleen een kans met grootschalige samenwerking of met overheidssteun inderdaad. Het zou kunnen dat er ontwikkelingen zijn waar we niet van weten (zo transparant is het allemaal niet tenslotte) maar vooralsnog is er weinig dat er op wijst dat we echt iets moois in handen hebben. 

Wat dat betreft ben ik het wel eens met de strekking van de recente lange bijdrage van Phil Bradley over dit onderwerp, op http://philbradley.typepad.com/phil_bradleys_weblog/2012/10/librari.... De grootste kansen voor bibliotheken liggen in de communities, niet in boeken als zodanig. Als overheden dat een kwalijke ontwikkeling vinden zullen ze in moeten grijpen. Zolang dat niet gebeurt kunnen bibliotheken beter focussen op lokaal, regionaal, open bibliotheken en op samenwerking met de grote spelers (waar dat kan). En daarnaast veel meer investeren in het een hoofdrol vervullen binnen in (digitale) gemeenschappen. Dat krijgt wel steeds wat meer gestalte, maar gaat nog veel te langzaam. Ik vind het onbegrijpelijk dat de sector zo blijft focussen op het boek. Uit dat gegeven kwam en komt mijn 'somberheid' voort in bijdragen als 'het gaat niet gebeuren' Ik geloof echt dat je voor hetzelfde grote geld daar veel meer mee kunt bereiken. Maar misschien vergis ik me, en staan we aan de vooravond van een grote doorbraak. Ben benieuwd naar de najaarscampagne ook...


Amazon: vriend of vijand?

Tja, Phil geeft zelf eigenlijk al het antwoord op de vraag in je tekst "waarom focussen we zo erg op het boek?" omdat het natuurlijk jarenlang ons wezen was. De bibliotheek is uitermate succesvol geweest in boekdistributie en dat is moeilijk los te laten, we waren er tenslotte zo goed in. 

@Raymond en @Edwin: dank voor jullie reacties. Ik ben het jullie eens dat de kans dat openbare bibliotheken zich een positie zullen verwerven in het uitlenen van e-boeken nu wel erg klein aan het worden is. En dat is moeilijk te rijmen met de ambities die de branche een paar jaar geleden nog had. De klantsegmentatie van de VOB (De klant is koningin) was erop gericht om de bestaande 'klanten' - de lezers - te behouden, en ook de retailbenadering stond in dat teken. En ik heb een prominente bibliotheekdirecteur herhaaldelijk horen verkondigen dat de openbare bibliotheek wel dicht kan als ze op termijn geen goede e-boek-propositie kan bieden. 

Nog niet alles is verloren. Maar zo langzamerhand zou er in VOB-kringen toch wel alarmbellen moeten gaan rinkelen - als men het inderdaad serieus meent met het vasthouden van de vaste lezersklanten. Misschien heeft Edwin gelijk en is men in VOB-verband in het geniep bezig een Trojaans paard te bouwen. Zoals ik schreef zou dat paard twee gedaanten kunnen hebben. Eén: het Noorse model met landelijke afkoop van rechten. Of twee: een direct lijntje naar de kersverse Nobelprijswinnaars van de Europese Commissie en het Europese Parlement om de uitzonderingen en beperkingen op het auteursrecht voor bibliotheken te verruimen, zodat ze kunnen blijven doen wat de Europese overheden zo graag willen: laagdrempelig toegang bieden tot allerhande content, en daarmee het versterken van persoonlijke ontwikkeling, de democratische orde en de (literaire) cultuur (no more, no less). Elke andere benadering, zoals het met belastinggeld paaien van de paar uitgevers die bereid zijn over een uitleenmodel te praten, is tot de marge gedoemd.

Met Edwin denk ik dat openbare bibliotheken het meer moeten gaan zoeken in lokale en 'networked' gemeenschappen (zie het uitstekende programmatische artikel Library as Platform van David Weinberger). Interessant in dat verband zijn de Maker Spaces waar Jeroen de Boer ons vandaag op attendeerde. Daarnaast zie ik ook veel potentie in de directe band met het onderwijs aan toe, zoals in De bibliotheek op school.

Maar toch, denk ik, maar toch... Waar is het gevoel van urgentie? Waar is de passie voor het vak? Waar blijft de gecoördineerde actie om alsnog de grote - ook digitale - leesbevorderaar van Nederland te zijn? Of: wanneer krijgen we het Trojaanse paard eindelijk te zien? 

Uiteindelijk zijn het niet de ontwikkelingen in de ebookmarkt waar ik somber van word. Of het feit dat openbare bibliotheken geen rol 'gegeven' word in het laagdrempelig beschikbaar maken ervan voor een groot publiek.

Het is het (ogenschijnlijke?) gebrek aan urgentie, daadkracht en inderdaad, passie voor ons vak, dat we zelf als sector etaleren naar de buitenwereld toe. Er wordt wat geroepen, er worden wat nota's de wereld in gestuurd en voor de rest blijft het stil. Natuurlijk, er zijn prettige uitzonderingen die aan de slag kunnen en willen maar ze zijn precies dat, uitzonderingen in een sector die niet strijdt voor wat ze wel als haar belangen heeft bestempeld.

Ik kan me, net als Edwin, helemaal vinden in de essentie van de blogpost van Phil Bradley en de focus verschuiven naar communities. Ik kan me ook prima vinden in het strijden voor verruiming van de beperkingen op het auteursrecht ten faveure van bibliotheken (en de consequenties aanvaarden als Europa daar niet in mee wenst te gaan en de doelstelling van laagdrempelig toegang bieden tot content loslaten). Ik kan me eigenlijk wel vinden in alle koersen waar met enige visie en passie voor gepleit wordt want uiteindelijk is dat het belangrijkste kennelijk: dat we er als sector en beroepsgroep zelf nauwelijks meer in geloven en dat we in beweging moeten komen om duidelijk te maken waarom we nuttig werk doen en waarom we het beste beroep op Aarde hebben.

Als we er zelf niet in geloven, wie overtuigen we dan? Uitgevers en Europese overheden in ieder geval niet.

Ach ja...

Mooie heldere uiteenzetting Frank!

Maar we weten toch allang dat Openbare Bibliotheken en Vernieuwing een slechte combi is?

We vluchten nu in retail als tijdelijke stop op de teloorgang, maar verder..?

En ja: ik ben inderdaad geen optimist als het bibliotheken betreft.

Ik ben misschien te somber, maar heb steeds het idee dat we alle belangrijke slagen missen als bibliotheken omdat we met minder belangrijke dingen bezig zijn en geen echte visie hebben.

Ach ja....

Somber of vrolijk, je schetst een realistisch beeld. Vluchten kan niet meer. Het vermindert overigens geenszins mijn passie voor het instituut openbare bibliotheek (ook in reactie op de anderen).

Voor mij is het instituut - en daar staat ook het stenen gebouw voor - veel meer dan het distribueren van .... of het ontlenen van het bestaansrecht met derivaten zoals de bibliotheek op schoot, de bibliotheek op school, ...... Allemaal belangrijk, maar niet existentieel. Je zou het strategie kunnen noemen. Ik kan het niet snel scherper verwoorden dan dat ik eerder al deed, in 2010 voor Biebkracht - zie bijlage. Het lijkt lang geleden maar voor mij nog steeds actueel.

 

Voor dat ik het vergeet: dank je wel! Dit soort berichten bespaart veel tijd en energie. Hoeveel uren en dagen worden er niet (onnodig) gespeculeerd over dit onderwerp in bibliotheekland, met een minimum aan regie? Ja, en spaarzaam is de enigszins 'gezaghebbende' berichtgeving over dit onderwerp.

  

Bijlagen:

Als we niet meer hoeven uit te lenen, komt er een hoop geld vrij bij gemeenten. Dat kan gewoon wegbezuinigd worden (onze bijdrage aan de bestrijding van de economische crisis) of op relevante, publieke taken worden ingezet.

Meer dan wat ik er in m'n gastblog (Bibliotheekblad.nl) van 4 juni over zei en in m'n column op de Nieuwsbrief Bibliotheek op School van september weet ik even niet. Zie: http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/100000253...

en: http://www.siob.nl/projecten/de-bibliotheek-op-school/actueel/colum....

@Raymond, @Jouke, @Sjaak, @Wim,

dank voor jullie reacties en positieve feedback op mijn post(s). Het valt mij op dat jullie allemaal vrij pessimistisch somber realistisch zijn over de kans dat de openbare bibliotheken op het gebied van e-boeken nog iets substantieels te vertellen gaan krijgen. Ook ondersteunen jullie allen de verschuiving van het accent naar fysieke presentie in de lokale samenleving, wat ook ik zeer toejuich. En ook gemeenschappelijk is de constatering van het gebrek aan visie, richting, koers. 

Ik ben benieuwd of er andere geluiden zijn. Weet ook dat ik een aantal mensen via mail heb uitgenodigd die dicht bij het e-boek-vuur zitten, maar zij hebben nog niet gereageerd of laten weten daarmee liever nog te wachten tot de uitrol van 'de dienst' (er schijnt een Trojaanse Shetlandpony in de maak te zijn). Dat kan ik me goed voorstellen, maar... datzelfde hoorden we twee jaar geleden al. Bovendien heb ik niet de indruk dat er op het leenrechtfront veel activiteit plaatsvindt. Zonder dat zal het de bibliotheken - mijn stellige overtuiging - nooit lukken een rol van betekenis te pakken in het digitaleboekendomein. 

Wie meer? Misschien voor de verandering eens een dame? ;-)

In de Inkoopcommmissie van de VOB zitten ook dames!

Is er al gezamenlijke vooruitgang te melden over de e-bookregeling, zoals in juni door de Inkoopcommissie gepresenteerd in de VOB-ledenvergadering: http://www.debibliotheken.nl/fileadmin/documenten/pdf_oranje/pdf-le...
Of moet het genoemde digitaal lidmaatschap (voorwaarde voor uitgevers) eerst uitgewerkt worden?
Hopelijk wordt het geen nail-biter, zoals in Amerika: http://www.economist.com/node/21559654.

re: Amerika, zie ook de open brief van ALA-president Maureen Sullivan aan de Amerikaanse uitgevers.

juridisch is het allemaal op papier heel helder, en economisch gezien ook. De bibliotheek gaat haar mogelijkheid om uit te kunnen lenen verliezen als er op Europees niveau niet een verandering komt in het Auteursrecht. Dat is een lange weg en ik vrees met grote vreze. Dat wil niet zeggen dat het niet geprobeerd wordt, maar het zijn langdurige processen. En we 'vechten' tegen denkbeelden dat 'alles voor iedereen beschikbaar is' op internet. Dat dit niet waar is, is lastig uit te leggen aan hoger opgeleide lieden die zelf voldoende middelen hebben om aan informatief en recreatief materiaal te komen.

Ik denk dat er voldoende gevoel voor urgentie is binnen de branche. Er zijn genoeg bibliotheken die met communities bezig zijn, alleen niet altijd digitaal. Ik denk dat er zich meer onder de radar afspeelt dan wat we zien en weten. We moeten het alleen beter weten te 'verkopen', de toegevoegde waarde voor de maatschappij aantoonbaar maken. Wat dat betreft word ik blij van het onderzoek dat nu Europees door de Bill en Melinda Gates Foundation wordt opgezet, waarin onderzocht wordt wat de bibliotheek voor betekenis heeft op het gebied van mediawijsheid.

Ik ben overigens ook wel realistisch genoeg om te zien dat er veel bibliotheken zullen gaan verdwijnen. Fysieke vestigingen en ook organisaties op de langere termijn (5-10 jaar). Omdat het lastig is een omslag te maken. Ik zeg niet dat het niet kan, maar je zit in een spagaat als organisatie. Je weet dat je huidige publiek komt om boeken te lenen (80%) en dat daar je verdienmodel (naast de subsidie) vandaan komt. Om dat zomaar overboord te zetten lijkt me ook een zelfmoordactie waarvoor je publiekelijk met pek en veren de stad uitgejaagd kunt worden ;-) Dus met beleid dat zo goed mogelijk uitmelken en tegelijkertijd meer en meer inzetten op nieuwe dingen zoals communities, durf te vragen, bibliotheek op school, volksuniversiteitsactiviteiten, debatcentra, mediawijsheid, bibliotheek voor ondernemers. Er zijn genoeg initiatieven om lokaal mee aan de slag te gaan. Ik heb er wel vertrouwen in dat een aantal bibliotheken het gaat redden, waarschijnlijk wel kleiner en afgeslankter. En daardoor misschien ook wel wendbaarder ;-)

RSS

Forum en Blogs

Zoeken

Loading

Sponsors:

GO opleidingen

Nedap Librix

Twitter

© 2014   Gemaakt door Edwin Mijnsbergen.   Verzorgd door

Banners  |  Een probleem rapporteren?  |  Algemene voorwaarden